Bilimsel Madencilik Dergisi

Bilimsel Madencilik Dergisi

Cilt 58 - Sayı 4 (Aralık 2019)
BASKI DEVRE KARTLARINDAKİ DEĞERLİ METALLERİN CEVHER ZENGİNLEŞTİRME YÖNTEMLERİ İLE KAZANIMI
DOI 10.30797/madencilik.666380 Esra Tanısalı, Mustafa Özer, Fırat Burat
Son yıllarda gelişen teknoloji ile birlikte elektronik ürün çeşitliliği ve üretimi artmaktadır. Artan tüketim ile birlikte kullanılmayan ürün miktarı çoğalmakta ve bu ürünler hurda olarak atığa ayrılmaktadır. Elektronik atık olarak adlandırılan bu hurdalar, içerdikleri zararlı element ve bileşenler yüzünden çevre ve canlılar üzerinde hasarlara neden olmaktadır. İçerisindeki zararlı bileşenlerin yanı sıra, eğerli metalleri bünyelerinde barındırmaları ve bu metallerin içeriklerinin doğal kaynaklara oranla çok yüksek olması elektronik atıklardan metal geri kazanımını cazip kılmaktadır. Elektronik atıkların %3’ünü oluşturan baskı devre kartları (BDK), yüksek Cu, Au ve Ag içerikleri ile dikkat çekmektedir. Bu çalışma kapsamında, BDK’da yüksek içeriklerde bulunan Cu, Au, Ag’nin kazanımı için boyut küçültme işlemleri uygulanmış, -2 , +0,5 ve -0,5 mm boyut gruplarına sınıflandırılan malzemeler özgül ağırlık farkına göre zenginleştirme işleminin yapıldığı sarsıntılı masaya beslenmiştir. Zenginleştirme işlemleri sonucunda beslemeye göre ağırlıkça %62 oranında bir nihai konsantre sırasıyla, %88,2 Au, %95,3 Cu ve % 93,6 Ag kazanma verimleri ile elde edilmiştir.
FARKLI KIRILMA TEST PROTOKOLLERİNİN KAMARALI BİLYALI DEĞİRMEN MODELLEMESİNDE KULLANIMI
DOI 10.30797/madencilik.666393 Deniz Altun, Okay Altun
Öğütme devrelerinin modellenmesi, devre tasarımı ve optimizasyonu açısından önem taşımaktadır. Doğru ve güvenilir modeller için malzemenin kırılma dağılımı fonksiyonunun tayin edilmesi önem arz etmektedir. Çalışmada, her bir kamara için ayrı kırılma testlerinin kullanıldığı model yapısı üzerine odaklanılmıştır. Çalışma kapsamında, 2 kamaralı bilyalı değirmen içeren çimento öğütme devresi etrafında ve değirmen içinde örnekleme çalışmaları yürütülmüş ve alınan numunelerin tane boyu dağılımları belirlenmiştir. Sonrasında madde denkliği çalışmaları yürütülmüştür. Değirmenin ilk kamarası için tek tane ağırlık düşürme testleri, ikinci kamarası için ise Hardgrove kırma testleri yürütülmüş ve tane boyuna bağlı kırılma dağılım fonksiyonları hesaplanmıştır. Çalışma Hardgrove tekniğinin bilyalı değirmen modelindeki ilk uygulamasıdır. Kamaralar ayrı olarak mükemmel karışım modeli kullanılarak modellenmiştir. Simülasyon sonuçları ürün tahminlerinin 1. kamarada tutarlı olduğu ve 2. kamarada ise Hardgrove testinin tek tane testine göre daha olumlu sonuçlar verdiğini göstermiştir.
ÇİMENTO KLİNKERİNIN ÖĞÜTÜLMESİNDE DEĞİRMEN BESLEMESİ BOYUT DAĞILIMININ VE ÖĞÜTÜCÜ ORTAM BOYUTUNUN ENDÜSTRİYEL ÖLÇEKLİ TİTREŞİMLİ BİLYALI DEĞİRMENİN (VBM) BOYUT KÜÇÜLTME PERFORMANSINA ETKİSİ
DOI 10.30797/madencilik.666403 Ömürden Genç, Ahmet Hakan Benzer
Bu çalışmada, -fırın çıkışı (kırılmamış) çimento klinkerinin açık devre tek aşamalı ve iki aşamalı endüstriyel ölçekli titreşimli bilyalı değirmen (VBM) öğütme performansı farklı besleme dağılımları ve öğütücü bilya boyu konfigürasyonları kullanılarak incelenmiştir. Değirmen, test koşulları için mükemmel karışım matematiksel modelleme yaklaşımı kullanılarak modellenmiştir. Öğütme testlerinde, bilya boyu konfigürasyonunun öğütme performansı üzerine etkisini tahmin edebilmek için farklı bilya boyu konfigürasyonları uygulanmıştır. Önerilen iri bilya boyu konfigürasyonunun (30-20-15mm) tek aşamalı VBM boyut küçültme performansını, birikimli %50 geçen boyu 185μm olan değirmen beslemesinin beslenmesi koşulunda birikimli %50 geçen boyu 24μm olan değirmen beslemesi koşuluna göre artırdığı belirlenmiştir. VBM öğütme performansının, daha ince değirmen beslemesi (F50=24μm) ve daha ince bilya boyu konfigürasyonu (10-8- 6mm) uygulamasıyla iki aşamalı öğütme koşuluna göre tek aşamalı öğütme koşulunda arttığı belirlenmiştir.
İKİ KADEMELİ LİÇ İŞLEMİ İLE ATIK ALKALİ PİL TOZUNDAN ÇİNKO VE MANGAN KAZANILMASI
DOI 10.30797/madencilik.666410 Gülistan Deniz Turhan, Özdemir Nizamettin Demirkıran
Bu çalışmada, atık alkali pil tozlarındaki çinko ve manganın seçimli çözünürlüğü iki kademeli liç yönteminin uygulanmasıyla incelenmiştir. Birinci liç kademesinde, pil tozundaki çinko sodyum hidroksit çözeltileri kullanılarak çözündürülmüştür. Mangan içeren katı kalıntı filtrasyonla çözeltiden ayrıldıktan sonra ikinci liç kademesinde kullanılmıştır. İkinci liç işleminde melas içeren sülfürik asit çözeltileri liç ajanı olarak kullanılmıştır. Her bir liç basamağında çözelti derişimi, sıcaklık, karıştırma hızı ve katı/sıvı oranının çinko ve mangan çözünmesine olan etkileri araştırılmıştır. Elde edilen bulgular deney parametrelerinin çinko ve mangan çözünmesi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Her iki metal için de çözünme veriminin çözücü derişimi, sıcaklık ve karıştırma hızının artmasıyla, katı/sıvı oranının ise azalmasıyla arttığı gözlenmiştir. Sodyum hidroksit derişiminin 1.5 mol/L, reaksiyon sıcaklığının 40 °C, katı/sıvı oranının 2/500 g/mL, karıştırma hızının 500 dev/ dk ve reaksiyon süresinin 120 dk olduğu deney şartlarında atık pil tozundaki çinkonun %77’sinin çözündüğü belirlenmiştir. Sülfürik asit derişimi, reaksiyon sıcaklığı, katı/sıvı oranı, karıştırma hızı ve reaksiyon süresi sırasıyla 1 mol/L, 50 °C, 2/500 g/mL, 500 dev/dk ve 120 dk iken liç kalıntısındaki manganın %85’inin çözündüğü bulunmuştur.
KARAÇAM LATERİTİK NİKEL CEVHERİNİN MİNERALOJİK KARAKTERİZASYONU VE FİZİKSEL ZENGİNLEŞME DAVRANIMININ BELİRLENMESİ
DOI 10.30797/madencilik.666432 Özgür Özcan, N. Metin Can, İlkay B. Can, Sönmez Sayılı
Bu çalışmada, Mihalıççık-Eskişehir bölgesine ait lateritik bir nikel cevherinin detaylı mineralojisi ve zenginleştirme olasılıkları araştırılmıştır. Cevherin kantitatif mineralojik analizi MLA (Mineral Liberation Analyzer) kullanılarak yapılmış; ernienikelit ve pimelit mineralleri nikel taşıyıcı mineraller olarak belirlenmiştir. Cevherin yerçekimi ile zenginleştirmeye uygunluğunu belirlemek için ağır sıvı testi yapılmıştır. Zenginleştirme çalışmaları kapsamında optik ayırma, kuru ve yaş manyetik ayırma ve mikrodalga ile ısıtma yöntemleri uygulanmıştır. Testler sonucunda nikel tenöründe kayda değer bir iyileşme gerçekleşmemiştir. Yalnızca mikrodalga ile ısıtılan cevherin arsenik tenöründe bir miktar düşüş gözlenmiştir. Ernienikelitlerin çok ince silikatlar (genellikle kil ve Si oksitler) ile bağlı formda bulunması, fiziksel zenginleştirme yöntemleri ile cevherin kolaylıkla zenginleştirilemeyeceğini desteklemektedir.
TÜRKİYE’DE YERALTI KÖMÜR MADENLERİNDE GRİZU PATLAMALARININ NEDEN OLDUĞU ÖLÜMLÜ İŞ KAZALARININ ANALİZİ VE KARŞI ÖNLEMLER
DOI 10.30797/madencilik.666732 Arif Emre Dursun
Türkiye’de yeraltı kömür madenlerinde ölümlü iş kazaları yaygındır ve çok sıklıkla yaşanmaktadır. Türkiye’de yeraltı kömür madenciliğinde yaşanan başlıca kaza kategorileri grizu patlamaları ve püskürmeler, göçükler, sel baskını, nakliye ve yangınlardır. Son yıllarda, Türkiye’de genellikle grizu patlamaları ve püskürmeler nedeniyle oluşan gaz patlamalarının neden olduğu yeraltı kömür madeni kazaları, madencilerin hayatlarını tehdit etmektedir. Grizu patlamaları, ani ortaya çıkan ve büyük zarar verebilen büyük çaptaki ciddi maden kazalarıdır. Bu çalışmada Türkiye’de 2010-2016 yılları arasında yeraltı kömür madenlerinde grizu ve diğer gazların neden olduğu iş kazaları analiz edilmiştir. Analizler sonucunda bu 7 yıl içerisinde yeraltı kömür madenlerinde meydana gelen ölüm sayısı 550 ve ölüm oranı %96,86 olarak bulunmuştur. Bu ölümlerin nedenleri arasında gazların oranı %70,18’dir. Bu çalışmada grizu ve diğer gaz kazalarını önleyebilecek ve kontrol altına alabilecek önlemler önerilmektedir.